Mentorluk ve Koçluk

Koçluk ya da mentorluk en kısa tanımı  akıl hocasıdır.Mentor kelimesinin kökeni mitolojiden gelmektedir. Odyssey’de belirttiğine göre Ithaca Kralı Ulysses savaşa gitmeden önce oğlu Telemachus’u en yakın arkadaşı Mentor’a emanet eder. Kralın savaştan dönmesi yirmi yıl alır ve Mentor, Prensi kralın yokluğunda en iyi şekilde eğitmiş ve yetiştirmiş olacaktır.Özellikle tarihte koçluk ve mentörlük  kavramı Osmanlı'daki yansıması da lalalık. Lalalığın Selçuklulara kadar uzandığını bilinmektedir. Yani koçluk ve mentörlük Selçuklular kadar uzandığını söyleyebilir. Tarihte bilinen ilk lala Alparslan'ın veziri Nizamülmülk'tü. Alparslan oğlu Melik Şah'ın yetiştirilmesi için Nizamülmülk'ü seçti ama Nizamülmülk siyasi ve askeri sorunlarla öyle meşguldü ki Melikşah'a çok yararlı olamadı. Nizamülmülk örneğinde olduğu gibi, mentörluk bu görevi ikinci plana atan ek görevlerle birlikte yapılamaz. Osmanlı devletinin ilk yıllarında şehzadeler, lalalarıyla birlikte başkentten Anadolu'daki bir sancağa yollanıyordu. Sancağı ikili birlikte yönetiyordu. Lalanın görev tanımı şuydu: Şehzadenin idari ve askeri konularda gelişimi, babasına sadık kalmasının sağlanması, din ve fen eğitimi vermek ve sancağın şehzade ile birlikte yönetimini sağlamak. Bir lalada olması gereken özellikler de devlet adamlığı, askeri ve siyasi bilgi, din ve fen bilgisi ve padişaha sadakatti. 
Lala seçimi için divan toplanır, adayları belirler, padişah da arasından seçimini yapardı. Lala idari konularda sadrazama bilgi verirken oğlu ile ilgili bilgileri padişaha verirdi. Oğlunun yanında sancağa giden anne de şehzade ve lalayla ilgili bilgileri padişaha rapor ederdi. Fatih'in Teşkilat Kanunnamesiyle lalalık kurumu bir resmiyet de kazanmıştı.
Lalalara verilen önemi aldıkları maaşlardan da anlayabiliriz. Lalaya şehzadenin maaşının yarısı kadar ve anneninkine eşit şekilde maaş verilirdi.  Lalaların görev süresi 2-3 yıl geçmiyordu çünkü tahtın tehlikeye girmesinden endişe ediliyordu.  Peki şehzade padişah olunca lalaya ne oluyordu? Vezir ya da beylerbeyi yapılıyor veya emekli ediliyorlardı, sadrazam olmaları çok enderdi. Sadrazamlığa kadar yükselen ilk lala, III. Mehmed'in lalası Sokulluluzade Mehmet Paşa'ydı. Kanuni Sultan Süleyman, oğlu Şehzade Selim için Lala Kara Mustafa'yı atıyor. II. Selim, Kanuni'nin en yetersiz oğlu. Bayezid adlı kardeşi ondan daha yetkin. Ancak anneleri Hürrem Sultan ölünce Lala Kara Mustafa, harekete geçiyor, Şehzade Bayezid ile babasının arasını açıyor, Selim'i iktidara getiriyor. Fakat Kanuni döneminde zirvede olan imparatorluk duraklama sürecine giriyor. Belki o değil de Beyazıd gelse her şey çok daha farklı olacaktı. Yani atadığınız mentor, mentiye değil kuruma katkı sağlamalı. 17. yüzyılda padişah oğullarının başkenti bırakıp vilayetlere gönderilmesi adeti bırakıldı. Fakat lalalık son bulmuyor. Lala şehzadenin sadece eğitiminden sorumlu oluyor, siyasi ve askeri kimliği yok oluyor. Sistem bozulunca, iyi yetişmiş hükümdarlar da azalıyor.  İş başında uygulamalı deneyim çok önemli. 13. padişahtan sonra sancağa giden lala yok, Osmanlı'da başarı da yok. Bence arada bir bağ var. Bir şirket ya da devlet çökebilir. Sebep  hep kötü yönetimdir.
Mentorluk kavramı, kökeni nerde olursa olsun günümüzde Mentor’ luk şirketlerde, okullarda ve çeşitli kurumlarda kullanılmaktadır. Bugün mentorluk sisteminin kullanılmasındaki hedef  insan potansiyelini geliştirmek, kurum kültürünü aktarmak, akademik yönden veya kariyer yönünden amaç kitleye destek vermek bunun sonucu olarak da daha etkili bir insan kaynağı yaratmaktır. bireyler bu karmaşık ve sürekli değişken iş yaşantısına ayak uydurabilmek için özelliklerini sürekli geliştirmek zorundadırlar.
 Özellikle Ülkemiz’de yani aile şirketlerinin toplamın %95 ini oluşturduğu bir ülkede koçluk ve mentorluk daha da bir  önem kazanıyor. Çünkü aile şirketleri de hanedanlık gibi babadan oğula geçiyor. Bir de turizm sektöründe yer alan patron müdürleri düşünün. Bu insanların en azından bu şekilde geliştirilmesi ve desteklenmesi bir kazanç değil mi? Hem ekonomi için hem de şirket ve çalışanları için…
DERLEYEN... (EDİTÖR)
İletişim:bilgi@gencogrenci.com

Bu makale şu konularla ilgili olabilir :koçluk - koçluk eğitimi - koçluk eğitimi nedir - koçluk eğitimleri - mentorluk - mentor -

Yorumlar