FELSEFENİN DİĞER ALANLARLA İLİŞKİSİ

I. FELSEFENİN BİLİM, DİN VE SANATLA İLİŞKİSİ
 
a) Felsefe ve Bilim : İlk çağlarda felsefe ile bilim birleşik durumdaydı. Filozof aynı zamanda bilim adamı idi. Tüm bilimler,  matematik başta olmak üzere farklı zamanlarda felsefeden ayrılmışlardır. Felsefe ile bilim arasında bir takım paralellikler, farklılıklar ve ilişkiler vardır.
 

Amaç bakımından ikisi de verilmiş hazır bilgiyle yetinmez. Sistemli ve yöntemli biçimde hakikati ararlar. Mantık ilkelerini en ileri derecede uygulayarak yöntemli bir biçimde evreni, insanı ve hayatı açıklamaya çalışırlar.
 

Bu benzerliğin yanında ayrıldıkları noktalar da vardır. Felsefe evreni bir bütün olarak ele alır, bilginin ne olduğunu ve nasıl oluştuğunu araştırır. Bilimin alanı ise, duyu organlarımızla algıladığımız ve bilincimizle belirlediğimiz olaylarla sınırlıdır. Bilim varlığı belirli yönleriyle ele alır. Örneğin sosyoloji toplumu, psikoloji insanı ve davranışlarını, fizik madde ve enerjiyi, biyoloji canlıları inceler. Felsefe ise toplumun, davranışın, maddenin, enerjinin ve canlının "ne" olduğunu sorar ve bunların özünü açıklamaya çalışır.
 
 
Bilimler tabiattaki bir grup olay arasında neden - sonuç bağları kurarak buradan yasalara ulaşmaya çalışır. Felsefe ise, ilk nedeni araştırır. Diğer taraftan bilimin sonuçları kesindir. Felsefenin sonuçları ise kesin değildir.
 
 
 
b) Felsefe ve Din; Felsefe ve dinin temel amacı evreni, insanı ve hayatı anlamak ve açıklamaktır. Buna rağmen, felsefe ile din arasında temel bir farklılık vardır. Dinin kaynağı ilahidir. Felsefe ise insan düşüncesiyle ilgilidir. Dinde önemli olan, o dinin emir ve yasaklarına uymaktır. Felsefede ise emir ve yasak koyma gibi bir durum yoktur. Felsefede önemli olan soru sormaktır. Felsefe sorular karşısında bulduğu cevapları akla ve bilime dayandırmaya çalışır. Dinde ise önemli olan inançtır. Bireyin bu tür bilgilerden şüphe etme yetkisi yoktur. Felsefede ise şüphe doğru bilgiye ulaştıran yoldur. Bu yönleriyle felsefe ile din birbiriyle bağdaşmaz görünümdedir. Halbuki felsefe başlangıçta dini bir özelliğe sahipti. Felsefe ile din aynıydı. Ancak zamanla felsefe aklın kılavuzluğuna girdikten sonra dinden ayrılmaya başladı.
 

Görüldüğü gibi, felsefe ve din iki ayrı düzlemde (akıl ve vahiy) yer alırlar. Ama yönelişleri bakımından birbirlerine zıt değildirler.
 
 
 
c) Felsefe ve Sanat; Felsefe gibi sanat da varlığı, dünyayı anlama ve yorumlama etkinliğidir. Felsefenin ifade dili, akla dayalı olduğu halde, sanat bunu sanatsal bir dille, hayal gücü ve imgelerle yapar. Felsefe ve sanatın ortak noktası insana özgü bir etkinlik olmalarıdır. Bu etkinlikte felsefe doğruyu ararken, sanat ise güzeli bulmaya çalışır, ilki insana "disiplinli düşünme" alışkanlığını kazandırır, diğeri ise ondaki estetik haz ve beğeni duygusunu geliştirir.
 

d) Felsefe ve Metafizik; En dar anlamda metafizik, Aristo'nun "İlk Felsefe" dediği ve her şeyin ilk ilkelerini araştıran felsefenin bölümü ile aynı anlama gelir. Metafizik, varlığın ve bilginin "öz"üne ait ilkelerin ilmidir. Diğer bir deyişle metafizik, eşyanın içine ve ötesine nüfuz ederek ilmi tamamlamadır. Metafizik varlığa yönelip onu herhangi bir pçıdan değil, bütünüyle ve eksiksiz kavramak ister. Evren nasıldır? Evrenin özü nedir? Metafizik evrenin, devletin, hak ve adaletin kaynağını araştırır.
Felsefenin kesin bir sonuca ulaşma kaygısı yoktur. Halbuki, metafizik yöneldiği bir şeyi tam ve eksiksiz bilmek ister.
 
 
Metafiziğin üç temel problemi vardır.
 
 
- Varlıkla ilgili problemler (Ontoloji)
 
 
- Evrenin yapısı ve oluşumu ile ilgili problemler (Kosmoloji)
 
 
- Tanrı ve ruhla ilgili problemler (Teoloji)
 
 
Metafizik kelimesinin kullanılışı Aristo'ya kadar uzanır. Aristo kitaplarını bir araya getirirken söz-konusu kitabını "Fizik" adını verdiği kitaptan sonra koyduğu için böyle adlandırmıştır. Metafizik "Fizikten sonra" , "Fizik ötesi" anlamına gelir.
 
 
BİLGİ ve BİLGİ TÜRLERİ
 
 
Günlük yaşamda, gerek dış dünyada, gerekse insanın iç dünyasına ilişkin nesne ve yaşantıların algılanma ve kavranma etkinliğine bilme, bu etkinlikler sonucu elde edilen ürüne de bilgi denir. Bilginin oluşumunda iki temel öğe yer alır. Bunlardan biri bilen yani insan (suje), diğeri de bilinen araştırılan, kendisine yönelinen şey (obje) dır. Bu durumda bilgi, suje (bilen) ile obje (bilinen - nesne) arasında kurulan bir ilişki sonucu elde edilir.


Bilgi Türleri
 
 
a)   Gündelik Bilgi: insanın, duyu organları aracılığıyla elde ettiği bilgilerdir. Günlük ihtiyaçları gidermeye yöneliktir. Gelişigüzel elde edilir, belirli bir yönetimi yoktur. Bu nedenle zamanla yanlış anlaşılabilir. Örneğin, kekik suyu karın ağrısını giderir, ancak kişi mide kanaması geçiriyorsa bunun ağrısına da gideremez.
 
 
 
b)   Dini Bilgi: Yaratıcı karşısında insan ve evrenin konumunu belirleyen, bununla ilgili ibadet ve ahlak kuralları koyan sisteme din denir. Yaratıcı ile elçisi arasında vahiyle oluşan bilgidir. İnsan sezgileri aracılığıyla bu bilgilere inanar. Kesin buyruklar halindedir. Bu nedenle dogmatiktir, eleştirilemez.
 
 
c)   Sanat Bilgisi: Sanat bilgisi de özne ile nesne arasındaki ilişkinin bir ürünüdür. Sanatçı sanat objesinden edindiği izlenimlere kendine ait duyguları, coşkuları ve yorumları da katarak sanat bilgisi (eseri) ni oluşturur. Bu nedgnle sübjektiftir.
 
 
 
d)   Teknik Bilgi: Elde edilen bilgilerin pratik yaşantıda yarar sağlamak amacıyla kullanılmak istenmesi sonucu ortaya çıkar. Bu açıdan teknik bilgi, doğadaki güçleri kontrol altına alma ve bunlardan yararlanma yollarının bilgisidir.
 

e)   Bilimsel Bilgi: Belirli bir alanı olan, belirli ilke ve yöntemlerle elde edilen, akla, gözlem ve deneye dayanan bilgidir.
 
 
 
Bilimsel Bilginin Özellikleri:
 
 
1.    Objektiftir (Nesnel) Bilimsel bilgilerde tarafsızlık, yansızlık vardır. Kişisel düşünce, inanç, duygu ve yargılar bulunmaz.
 
 
2.   Akıl ve mantık ilkelerine dayalıdır.
 
 
3.    Varlığı, parçalar halinde açıklar.
 
 
4.    Olaylar arasında neden - sonuç ilişkisi kurar.
 
 
5.    Geneldir, benzer olaylar için geçerli ve doğrudur.
 
 
6.    Öngörüler(öndeyi) vardır, gerçekleşmiş olaylardan yararlanılarak, gerçekleşmemiş olayların sonuçları önceden bilinebilir.
 
 
7.    Yöntemlidir, deney ve gözlem sonucu elde edilir.
 
 
8.    Kesindir, olasılıklara yer vermez.
 
 
9.    Evrenseldir, sadece bir kimseye ya da bir millete değil, tüm insanlığa aittir.
 
 
10.  Birikimli olarak ilerler.
 
 
11.  Eleştireldir.
 
 
Bilim, konu ve yöntem bakımından üç ana gruba ayrılır, bunlar; ideal (formel) bilimler, doğa bilimleri ve insan bilimleridir.
 
 
f)    Felsefi Bilgi: İnsanın, evrenin yapısı ve niteliği ile ilgili gözlemleri ve düşünmesi sonucu ortaya çıkan bilgidir.
 

Felsefi Bilginin Özellikleri:
 
 
1.    Varlığı parça parça değil, bütün olarak inceler.
 
 
2.    Akıl ve mantık ilkelerine uygundur.
 
 
3.    Yığılan (kümülatif) bilgidir, fakat ilerleme özelliği yoktur.
 
 
4.    Sorulara cevap arama ile yani felsefi düşünüşle elde edilir.
 
 
5.    Kesin ya da bitmiş değildir, varsayımlıdır.
 
 
6.    Sübjektiftir, kişiden kişiye değişir.
 
 
7.    Genel geçerli değildir.
 
 
8.    Sistemli, düzenli ve birleştirilmiş bilgidir.
 
 
9.    Kendi içerisinde çelişkili yargılara ve tutarsız görüşlere yer verilmez.
 
 
10.  Eleştireldir.
 
 
11.  Evrenseldir, evrensel nitelikli konu ve problemleri araştırır.
 
 
DERLEYEN... (EDİTÖR)
İletişim:bilgi@gencogrenci.com

Bu makale şu konularla ilgili olabilir :felsefe - felsefik sözler - felsefe nedir - felsefi sözler - felsefe bölümü - felsefe dersi - felsefe soruları - felsefe forum - felsefe kitapları -

Yorumlar